<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
	version="5.1"
	xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
	xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
	xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
	xml:lang="deu"
	xml:id="eCod_kba-WettF0038_Bretscher"
	xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/kba/WettF0038/Bretscher">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title><hi rend="small-caps"><persName role="author" key="pnd_102529752">Johannes de Gamundia</persName></hi>; <hi rend="small-caps"><persName role="author" key="pnd_102550506">Bindus Senensis</persName></hi>; <hi rend="small-caps"><persName role="author" key="pnd_119357755">Alexander de Villa Dei</persName></hi></title>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
				<respStmt>
					<resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Brigitte Roux</persName>
						<date when="2026-06-16">16.06.2026</date>
					</resp>
					<name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
				<availability status="restricted" n="cc-by">
					<licence target="http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/">
						<p>Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)</p>
					</licence>
				</availability>
			</publicationStmt>
			<sourceDesc>
				<bibl>PDF vorhanden</bibl>
				<msDesc xml:id="kba-WettF0038_Bretscher" xml:lang="deu">
					<msIdentifier>
						<settlement>Aarau</settlement>
						<repository>Aargauer Kantonsbibliothek</repository>
						<idno>MsWettF 38</idno>
					</msIdentifier>
					<head>
						<title><hi rend="small-caps"><persName role="author" key="pnd_102529752">Johannes de Gamundia</persName></hi>; <hi rend="small-caps"><persName role="author" key="pnd_102550506">Bindus Senensis</persName></hi>; <hi rend="small-caps"><persName role="author" key="pnd_119357755">Alexander de Villa Dei</persName></hi></title>
						<origDate notBefore="1475" notAfter="1499">Letztes Viertel des 15. Jahrhunderts</origDate>
					</head>
					<physDesc>
						<objectDesc form="codex">
							<supportDesc material="chart">
								<support>Papier</support>
								<extent>
									<measure type="leavesCount">287 Blätter</measure>
									<measure type="pageDimensions" n="31 x 22 cm">31 x 22 cm</measure>
								</extent>
								<foliation>Neuere Foliierung: I–III. 1–284.</foliation>
								<collation>
									II<hi rend="sup"><locus from="V3v">III</locus></hi> + 23 VI<hi rend="sup"><locus from="276v">276</locus></hi> + (VI-5)<hi rend="sup"><locus from="283v">283</locus></hi> + I<hi rend="sup"><locus from="284v">284</locus></hi>. Erstes Blatt der ersten Lage und letztes Blatt der letzten Lage als Spiegelblätter in den Deckel geklebt, nach Bl. <locus from="281v">281</locus> fünf Blätter herausgeschnitten. <locus from="85r" to="169r">85r–169r</locus> Lagenzählung am Lagenanfang <quote>primus – 8<hi rend="sup">us</hi></quote>, teilweise beschnitten. <locus from="204v">204v</locus> <catchwords>Reklamant</catchwords>.
								</collation>
							</supportDesc>
						</objectDesc>
						<additions>Wenige Korrekturen von den Händen der Schreiber sowie von weiteren wenig späteren Händen.</additions>
						<bindingDesc>
							<binding notBefore="1400" notAfter="1499">
								<p>
									Mit hellem Leder bezogene <locus from="Vorderseite">Holzdeckel</locus>, <date>15. Jh.</date> Streicheisenlinien, Einzelstempel. Ehemals zwei nach vorn greifende Kantenschliessen mit Messingteilen. In den Fälzen Pergamentstreifen. Zur Verstärkung der Deckelverbindung liturgisches Pergamentfragment, <date>12. Jh.</date> Gelber <locus from="Schliessenseite">Schnitt</locus>. Blau-weisse Kapitale. Einband nachträglich schwarz gesprenkelt. Nachträglich angebrachter brauner <locus from="Buchrücken">Lederrücken</locus> mit Goldprägung und rotem Titelschild <quote>Sermones sacri et alia concionator<supplied>ia</supplied></quote>, <date>18. Jh.</date>, die darunter stehende Wettinger Bibliotheksignatur, nach <hi rend="small-caps">Schönherr</hi> Q.I.11, von einem späteren Papierschild verdeckt.
								</p>
							</binding>
						</bindingDesc>
						<accMat>Bl. <locus from="193r">193</locus> und <locus from="274r">274</locus> Pergamentsignakel.</accMat>
					</physDesc>
					<history>
						<provenance><p><locus from="V1r">Ir</locus> <hi rend="italic">Jacobus Brun</hi> <date>15.–16. Jh.</date>, durchgestrichen; <hi rend="italic">U.</hi> oder <hi rend="italic">V.</hi> <hi rend="italic">Knoll</hi>, <date>16. Jh.</date>, wahrscheinlich <persName role="former_possessor">Ulrich Knoll</persName> von St. Gallen, <date>1488–1512</date> Kaplan am Spital (Grossmünster), <bibl><hi rend="small-caps">Meyer</hi>, Zürich und Rom, S. 500, Nr. 981</bibl>; diese zwei Besitzeinträge auch in <ref type="mss" cRef="kba-WettF0026-1" rend="no-link">MsWettF 26:1</ref>. <locus from="Vordere_Innenseite">Spiegelblatt vorn</locus> <quote>Volumen istum restittuendum est domino Růdolpho Hoffman</quote>, sowie <locus from="193r">193r</locus> über dem Text <quote>Ego Růdolfus Coci vel Hofmann oriundus de Bremgarten ibidem sacellanus tunc temporis non ullum huius libri inveniens nomen vel autorem tribui nomen Summa bibliana et alphabetica; bibliana quia fere semper nil allegat quam ex biblia, alphabetica quia procedit alphabetico ordine; habet insuper in fine tabulam eodem ordine factam</quote>, <date>16. Jh.</date> <persName role="former_possessor">Rudolf Hofmann</persName> von <placeName>Bremgarten</placeName> († <date>17. 8. 1541</date>) war 1500–1524 Kaplan am Dreifaltigkeitsalter des Fraumünsters, 1525 am Antoniusaltar in Bremgarten, 1534 Kaplan in Baden. Er vermachte seine Bücher der Confraternitas presbyterorum in Baden; <bibl><hi rend="small-caps">Dahm</hi>, Inkunabelkatalog, S. 362</bibl>, <bibl><hi rend="small-caps">Meyer</hi>, Zürich und Rom, S. 471, Nr. 891.</bibl> </p></provenance>
						<acquisition>
							Im <date>18. Jh.</date> <orgName>Wettingen OCist</orgName>, vgl. Einband sowie das Inhaltsverzeichnis im <locus from="Vordere_Innenseite">vorderen Spiegel</locus> und <locus from="192v">192v</locus>. <locus from="V1r">Ir</locus>, <locus from="191v">191v</locus>, <locus from="193r">193r</locus>, <locus from="273r">273r</locus>, <locus from="274r">274r</locus> und <locus from="284r">284r</locus> Stempel Kantonsbibliothek Aargau, 19.–20. Jh. 
						</acquisition>
					</history>
					<additional>
						<adminInfo>
							<recordHist>
								<source>
									<bibl><persName>Bretscher-Gisiger Charlotte / Gamper Rudolf</persName>, Katalog der mittelalterlichen Handschriften des Klosters Wettingen, Dietikon-Zürich <date>2009</date>, S. 145-147.</bibl>
								</source>
							</recordHist>
						</adminInfo>
						<listBibl>
							<bibl><hi rend="small-caps">Bruckner</hi>, Scriptoria 7, S. 121;</bibl> 
							<bibl><hi rend="small-caps">Schönherr</hi>, Handschriften, Bd. 2, Nr. 29.</bibl>
						</listBibl>
					</additional>
					
					<msPart xml:id="kba-WettF0038-1">
						<altIdentifier type="partial">
							<idno>Teil 1</idno>
							<note><locus from="V1r" to="V3v">I–III</locus>, <locus from="1r" to="192v">1–192</locus></note>
						</altIdentifier>
						<msContents>
							<msItem>
								<locus from="V1r" to="V1v">Ir–v </locus>
								<title>Sermo.</title>
								<note>Nachtrag. <date>15. Jh.</date></note>
								<incipit xml:lang="lat">Caro enim mea vere est cibus <gap reason="sampling"/> <note>(Io 6,56)</note>. Quapropter amantissime anime qui creditis in me</incipit>
								<explicit xml:lang="lat">michi a te collatis. Tibi laus <gap reason="sampling"/> Amen. </explicit>
								<note>Über dem Text Titel, <date>18. Jh.</date></note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="V2r" to="V3v">IIr–IIIv </locus>
								<note>leer.</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="1r" to="181v">1ra–181vb</locus>
								<author key="pnd_102529752">Johannes de Gamundia</author>
								<title>Sermones de tempore. </title>
								<note>1. Sonntag im Advent – 24. Sonntag nach Pfingsten. </note>
								<incipit xml:lang="lat">Erunt signa in sole <gap reason="sampling"/> <note>(Lc 21,25)</note>. Beatus pater noster Augustinus dicit, quamvis dominus noster Ihesus Christus unitoque <note>[sic, statt unicuique]</note> in extrema necessitate appareat in forma qua in cruce pendebat <gap reason="sampling"/> <note><locus from="3r">3ra</locus></note> Erunt signa in sole <gap reason="sampling"/> <note>(Lc 21,25)</note>. Hugo dicit de Sancto Victore, omnia quecumque deus fecit in celo et in terra propter sensus creavit <gap reason="sampling"/> <note>(<bibl><hi rend="small-caps">Schneyer</hi>, Wegweiser, S. 241</bibl>)</note></incipit>
								<explicit xml:lang="lat">et impone manum tue divine virtutis super eam et vivet tecum in tuo regno eternaliter. Quod nobis concedat <gap reason="sampling"/> Amen.</explicit>
								<note>Zumeist dreigliedrige Predigten, Initium des ersten und dritten Teils im Register; <locus from="17v">17va</locus> Weihnachten, <locus from="32v">32va</locus> Epiphanie, <locus from="46r">46rb</locus> Septuagesima, <locus from="87v">87va</locus> Ostern, <locus from="123r">123ra</locus> Pfingsten.</note>
								<filiation><locus from="1r" to="81r">1ra–81ra</locus> entspricht weitgehend <ref type="mss" cRef="zbs-SI-0195#1r" rend="no-link">Solothurn, Zentralbibliothek S I 195, fol. 1r–135v</ref>; dazu <bibl>Alfons <hi rend="small-caps">Schönherr</hi>, Katalogisierung mittelalterlicher und neuzeitlicher Handschriften, in: 31. Bericht der Zentralbibliothek Solothurn über das Jahr 1960, Solothurn 1961, S. 48–50</bibl>. <bibl><hi rend="small-caps">Zumkeller</hi>, Manuskripte, S. 238f., Nr. 497, Hs. erwähnt.</bibl></filiation>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="181v" to="184r">181vb–184rb</locus>
								<author key="pnd_102529752">Johannes de Gamundia</author>
								<note>(?)</note>
								<title>Sermones.</title>
								<rubric>Sermo de omnibus sanctis</rubric>
								<incipit xml:lang="lat" rend="dots-after">Nostra conversacio in celis <gap reason="sampling"/> <note>(Phil 3,20)</note>. Secundum philosophum omnia que fiunt propter aliquam finem fiunt, nil fit sine causa </incipit>
							<msItem>
								<locus from="182r">182ra</locus>
								<rubric>Sermo</rubric>
								<incipit xml:lang="lat" rend="dots-after">Nostra conversacio in celis <gap reason="sampling"/> <note>(Phil 3,20)</note>. Secundum Augustinum deus creavit septem celos</incipit>
							</msItem>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="184r" to="185v">184rb–185va</locus>
								<author key="pnd_118556401">Jacobus de Voragine</author>
								<title>Sermo.</title>
								<note>Von anderer Hand. </note>
								<rubric>Dominica prima adventus</rubric>
								<incipit xml:lang="lat" rend="dots-after">Prepara in occursum <gap reason="sampling"/> <note>(Am 4,12)</note>. Quando aliquis rex vel princeps maxime dignitatis ad civitatem aliquam est venturus</incipit>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schneyer</hi>, Bd. 3, S. 221, Nr. 2.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="185v" to="187v">185va–187va</locus>
								<author key="pnd_102422125">Antonius de Parma</author>
								<title>Sermo.</title>
								<note>Von anderer Hand. </note>
								<rubric>De divite</rubric>
								<incipit xml:lang="lat" rend="dots-after">Homo quidam erat dives <gap reason="sampling"/> <note>(Lc 16,1)</note>. Cum dominus quadam vice predicaret vidit in populo quosdam phariseos qui erant avari</incipit>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schneyer</hi>, Bd. 1, S. 305, Nr. 205. </bibl>
								<msItem><locus from="186v">186vb</locus>
								<quote>&gt;Status divitis&lt;. Status divitis in vita fuit valde gloriosus quia fuit in magnis diviciis <gap reason="sampling"/></quote></msItem>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="187v" to="191v">187va–191va </locus>
								<author key="pnd_100162495">Johannes Herolt</author>
								<title>Sermones.</title>
								<note>Von anderer Hand. </note>
								<rubric>De corpore Christi</rubric>
								<incipit xml:lang="lat" rend="dots-after">Caro mea vere est cibus <gap reason="sampling"/> <note>(Io 6,56)</note>. Sicut dicit <sic>Ysiderus</sic> et Aristoteles quarto ethicorum, terribilissimum omnium terribilium est mors <gap reason="sampling"/></incipit> 
									<msItem>
										<locus from="189v">189vb</locus> 
										<incipit xml:lang="lat" rend="dots-after"><supplied>C</supplied>aro mea vere est cibus <gap reason="sampling"/> <note>(Io 6,56)</note>. Sicut legimus quod unigenitus dei filius volens nos facere participes sue divinitatis assumpsit naturam nostre humanitatis </incipit></msItem>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schneyer</hi>, 1350–1500, Johannes Herolt (Discipulus) Nr. 89, 90.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="191v" to="192r">191vb–192r </locus>
								<note>leer.</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="192v">192v</locus>
								<note>Inhaltsverzeichnis.</note>
							</msItem>
						</msContents>
						<physDesc>
							<objectDesc form="codex">
								<supportDesc material="chart">
									<support>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf</watermark>, <hi rend="small-caps">Piccard</hi> XI 198–199 (1473–1478) und <watermark>Ochsenkopf</watermark>, nicht bestimmbar; <watermark>Buchstabe M</watermark>, <hi rend="small-caps">Briquet</hi> 8414 (1472–1483), nicht bei <hi rend="small-caps">Piccard</hi>. </support>
								</supportDesc>
								<layoutDesc>
									<layout columns="1" writtenLines="39 43">
										Seitliche Begrenzung des Schriftraums mit Tinten-, Stift- und Blindlinien, Schriftraum <measure type="written">22,5–24 x 14,5–16</measure>, zweispaltig (6,5–7), 39–43 Zeilen.  
									</layout>
								</layoutDesc>
							</objectDesc>
							<handDesc hands="2">
								<handNote script="cursiva">
									<p>
										<locus from="1r" to="187v">1ra–187va</locus> jüngere gotische Kursive von verschiedenen Händen, Händewechsel z. B. <locus from="84v">84vb</locus>/<locus from="85r">85ra</locus>, <locus from="185v">185va</locus>; <locus from="187v" to="191v">187va–191va</locus> schleifenlose Bastarda. 
									</p>
								</handNote>
							</handDesc>
							<decoDesc>
								<decoNote>Rubriziert, Überschriften rot, <locus from="110v" to="116r">110vb–116rb</locus> auch schwarz. 2zeilige rote Lombarden, <locus from="1r">1r</locus> 3zeilig.</decoNote>
							</decoDesc>
						</physDesc>
					</msPart>
					<msPart xml:id="kba-WettF0038-2">
						<altIdentifier type="partial">
							<idno>Teil 2</idno>
							<note><locus from="193r" to="284v">193-284</locus></note>
						</altIdentifier>
						<msContents>
							<msItem>
								<locus from="193r" to="266v">193r–266v</locus>
								<author key="pnd_102550506">Bindus Senensis</author>
								<title>Distinctiones exemplorum veteris et novi testamenti.</title>
								<incipit xml:lang="lat">Abstinencia est meriti augmentativa, sapiencie acquisitiva</incipit>
								<explicit xml:lang="lat"><note><locus from="257r">257r</locus></note> Zelus indiscretus est quando non est ordinatus <gap reason="sampling"/> quando accepit eppistulas ut persequeretur christianos <gap reason="sampling"/> Actibus 8 et 9 capitulo.</explicit>
								<msItem>
									<note>Anschliessend analytisches Register:</note>
									<incipit xml:lang="lat">Abstinencia valet ad multa capitulo primo per totum</incipit>
									<explicit xml:lang="lat"><note><locus from="266v">266v</locus></note> Zelus malus multiplex capitulo 138. </explicit>	
								</msItem>
								<bibl>RB 1765;</bibl> <bibl><hi rend="small-caps">Zumkeller</hi>, Manuskripte, S. 96f., Nr. 202, Hs. erwähnt;</bibl> <bibl><hi rend="small-caps">Bloomfield</hi>, Incipits, Nr. 135.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="267r" to="273r">267r–273r</locus>
								<title>Themata bibliae.</title>
								<note>Mit komputistischen Angaben.</note>
								<incipit xml:lang="lat">Dominica prima adventus. Cum appropinquasset, Mt 21, Io 12, Io 2<hi rend="sup">o</hi> <gap reason="sampling"/> <note><locus from="270v">270v</locus></note> In vigilia Andree. Stabat Ihesus <note>[statt Iohannes]</note> et ex discipulis, Io 1<hi rend="sup">o</hi></incipit>
								<explicit xml:lang="lat"><note><locus from="272v">272v</locus></note> De confessoribus <gap reason="sampling"/> Vos estis sal terre quod si sal evanuerit, Mt 5<hi rend="sup">o</hi>.</explicit><lb/>
								<note>Anschliessend Aufzählung der biblischen Bücher sowie <locus from="273r">273r</locus> deutscher Merkvers: </note>
								<quote>Geneß das bůch de<supplied>r</supplied> geschöppft; Exodus das bůch der usfart von Egyptum <gap reason="sampling"/></quote>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="273v">273v</locus>
								<note>leer.</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="274r" to="279v">274r–279v </locus>
								<author key="pnd_119357755">Alexander de Villa Dei</author>
								<title>Summarium biblicum metricum cum commentario, Gn–Apc.</title>
								<note>Prolog:</note>
								<incipit>Hystorie sacre considerans prolixitatem et difficultatem <gap reason="sampling"/>
								<note>Text:</note>
									&gt;Genesis&lt; Sex, prohibet, peccant <gap reason="sampling"/> <note>Interlinearglossen mit Kapitelangaben:</note> Opera dierum, 2 fructum ligni, 3 transgrediendo </incipit>
								<explicit xml:lang="lat"> surgunt sponsam venio iam. <note>Schluss der Interlinearglossen:</note> 20 corpora, 21 ornatam viro suo, 22 dicit sponsus et merces mea mecum.</explicit>
								<bibl>RB 1177/1179.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="279v" to="281v">279v–281v</locus>
								<title>Summa confessionis.</title>
								<rubric>umma confessionis in qua confessor eruditur qualiter circa confitentem et penitentem se debeat habere</rubric>
								<incipit xml:lang="lat">Primo et principaliter confessor reddat confitentem et penitentem affabilem</incipit>
								<explicit xml:lang="lat">utrum satisfacionem iniunctam compleverit.</explicit>
							</msItem>
								<msItem>
									<locus from="282r">282r</locus> <note>leer.</note>
								</msItem>
							<msItem>
								<locus from="282v" to="284r">282v–284r</locus>
								<author key="pnd_100162495">Johannes Herolt</author>
								<title>Sermo.</title>
								<note>Von anderer Hand. </note>
								<quote><supplied>Q</supplied>ui manducat hunc panem vivet in eternum <gap reason="sampling"/> <note>(Io 6,59)</note>. Loquente de manducacione huius venerabilis sacramenti sciendumque hoc sacramentum tripliciter sciuntur <gap reason="sampling"/> </quote>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schneyer</hi>, 1350–1500, Johannes Herolt (Discipulus) Nr. 91.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="284v">284v</locus>
								<note>leer.</note>
							</msItem>
						</msContents>
						<physDesc>
							<objectDesc form="codex">
								<supportDesc material="chart">
									<support>Wasserzeichen: <watermark>Ochsenkopf</watermark>, <hi rend="small-caps">Piccard</hi> XI 198–199 (1473–1478); <watermark>Buchstabe M</watermark>, <hi rend="small-caps">Briquet</hi> 8415 (1474–1487), ähnlich <hi rend="small-caps">Piccard</hi>, Wasserzeichenkartei Nr. 28924 und 28926 (1476). </support>
								</supportDesc>
								<layoutDesc>
									<layout columns="1" writtenLines="40 45">
										Seitliche Begrenzung des Schriftraums mit Blind- und Stiftlinien, Schriftraum <measure type="written">23–24 x 15,5–16</measure>, 40–45 Zeilen.
									</layout>
								</layoutDesc>
							</objectDesc>
							<handDesc hands="3">
								<handNote script="cursiva">
									<p>
										<list>
											<item><locus from="193r" to="279v">193r–279v</locus> jüngere gotische Kursive von einer Haupthand,</item> 
											<item><locus from="279v" to="281v">279v–281v</locus> von einer weiteren Hand;</item> 
											<item><locus from="282v" to="284r">282v–284r</locus> schleifenlose Bastarda von der Hand, die <locus from="187v" to="191v">187va–191va</locus> schrieb.</item>  </list>
									</p>
								</handNote>
							</handDesc>
							<decoDesc>
								<decoNote>Rubriziert, 2–3zeilige rote Lombarden.</decoNote>
							</decoDesc>
						</physDesc>
					</msPart>
				</msDesc>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
	</teiHeader>
	<text>
		<body>
			<p></p>
		</body>
	</text>
</TEI>
